Sözleşmedeki cezai şart ne zaman istenebilir?
Cezai şart, sözleşmeye aykırılık halinde ödeneceği önceden kararlaştırılan paradır. Alacaklı hiç zarara uğramamış olsa bile cezai şart istenebilir. Ancak hakim, aşırı bulduğu cezayı kendiliğinden indirir; tacir olan borçlu ise aşırılık gerekçesiyle indirim isteyemez.
İfa yerine mi, ifa ile birlikte mi?
- Hiç veya gereği gibi ifa edilmeme için kararlaştırılan ceza: Alacaklı ya borcun ya da cezanın ifasını ister; ikisini birden isteyemez.
- Belirlenen zaman veya yerde ifa edilmeme (örneğin gecikme cezası): Alacaklı, hakkından açıkça vazgeçmedikçe veya ifayı çekincesiz kabul etmedikçe asıl borçla birlikte cezayı da isteyebilir.
Önemli: Gecikmeli teslimi kabul ederken cezai şart hakkınızı saklı tuttuğunuzu (çekince) yazılı olarak bildirin; aksi halde gecikme cezasını isteme hakkınızı kaybedebilirsiniz.
Zarar cezadan fazlaysa
Alacaklı, ceza tutarını aşan zararını ancak borçlunun kusurunu ispat ederse isteyebilir.
İndirim
- Taraflar ceza miktarını serbestçe belirleyebilir; ancak hakim aşırı gördüğü cezayı kendiliğinden indirir.
- Tacir sıfatı olan borçlu, aşırı ceza kararlaştırıldığı iddiasıyla mahkemeden indirim isteyemez.
- Asıl borç geçersizse cezai şart da istenemez.
İlgili mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 179 (ceza ve ifa ilişkisi), m. 180 (ceza ve zarar), m. 182 (miktar, geçersizlik ve indirim)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 22 (tacirin indirim isteyememesi)
Sık sorulan sorular
- İş sözleşmesindeki cezai şart geçerli mi? İş sözleşmelerinde işçi aleyhine tek taraflı cezai şart geçersizdir; bu konu ayrı değerlendirilir.
- Cezai şart için zararımı ispat etmem gerekir mi? Hayır; zarar olmasa da kararlaştırılan ceza istenebilir.
Önemli Not: Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlı olup, hukuki tavsiye veya danışmanlık teşkil etmemektedir. Her somut olay kendi özel şartları içinde değerlendirilmelidir. Hak kaybına uğramamak adına bir avukattan profesyonel hukuki danışmanlık alınması önemle tavsiye olunur. Bu metindeki bilgilerin kullanımından doğabilecek hukuki sorumluluk kabul edilmemektedir.
TÜM YAZILARA DÖN