Ceza Muhakemesinde Arama Kararlarının Zaman Bakımından Uygulanması ve Hukuka Aykırı Delil Sorunu

Giriş

Ceza muhakemesi hukukunda arama, bireyin Anayasa ile güvence altına alınan özel hayatının gizliliği (m. 20) ve konut dokunulmazlığı (m. 21) haklarına müdahale teşkil eden en ağır koruma tedbirlerinden biridir. Bu müdahalenin meşruiyeti, ancak kanunla belirlenmiş usullere ve yetkili mercilerce çizilen sınırlara sıkı sıkıya bağlı kalınmasıyla mümkündür. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan “arama kararının vaktinden önce icra edilmesi” hususu, Yargıtay içtihatları ışığında bir usul hatasından öte, elde edilen delillerin sıhhatini sakatlayan köklü bir hukuka aykırılık olarak değerlendirilmektedir.

Hukuki Çerçeve ve Yetki Sınırı

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (“CMK”) m. 116 ve devamı uyarınca arama; hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile gerçekleştirilir. Arama kararında veya emrinde belirtilen zaman dilimi, kolluk kuvvetlerine tanınan müdahale yetkisinin zamansal sınırını (ratione temporis) belirler. Bu sınırın ihlal edilerek aramanın kararda öngörülen saatten veya tarihten önce başlatılması, kolluğun yetkisiz bir zaman diliminde hareket etmesi sonucunu doğurur.

Yargıtay İçtihatları Işığında Zaman İhlalleri

Yargıtay, arama kararlarındaki zaman sınırlamalarını bir “şekli formalite” olarak değil, hukuki güvenlik ilkesinin bir gereği olarak addetmektedir. Nitekim Yargıtay, dakikalarla ifade edilen zaman farklarını dahi bozma sebebi sayarak delil yasakları kapsamında değerlendirmektedir.

1. Saate Dayalı İhlaller ve “Yasak Delil” Niteliği

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, savcılık emrinde belirtilen süreden sadece 20 dakika önce başlatılan bir aramayı hukuka aykırı bularak şu tespitte bulunmuştur:

“Arama tutanağı içeriği incelendiğinde yazılı arama emrinde belirtilen saatten önce 26.10.2021 günü saat 19.10 sırasında aramaya başlandığı… Cumhuriyet Savcılığınca usulüne uygun şekilde verilmiş yazılı arama emrinden önce aramaya başlandığının anlaşılması karşısında; yapılan aramanın hukuka aykırı olduğu ve bu arama ile elde edilen delilin yasak delil niteliğinde olup hükme esas alınamayacağı dikkate alınarak…” (10. CD, 04.04.2023, 2022/14454 E., 2023/2973 K.)

Benzer bir olayda, arama emrinin verildiği tarihten bir gün önce icra edilen arama işlemi de aynı gerekçeyle geçersiz sayılmıştır:

“Cumhuriyet Savcılığınca saat 23:40-02:00 arası arama yapılmasına karar verildiği, ancak arama tutanağı içeriği incelendiğinde karar tarihinden önce 25.03.2017 günü saat 23:20 sırasında aramaya başlandığı… usulüne uygun şekilde verilmiş yazılı arama emrinden önce aramaya başlandığının anlaşılması karşısında; yapılan aramanın hukuka aykırı olduğu…” (10. CD, 02.06.2022, 2022/6636 E., 2022/7237 K.)

2. Karar veya İmza Öncesi Müdahaleler

Arama işleminin, yetkili merciin iradesi henüz hukuken tekemmül etmeden (karar imzalanmadan) başlatılması, işlemi mutlak surette sakatlamaktadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, bu durumu bir yetki aşımı olarak nitelendirmektedir:

“Cumhuriyet savcısının kolluğa yönelik talimatlarını içeren tutanağın saat 19.35’te imzalandığı, ancak arama işlemlerinin saat 18.00 sıralarında yapıldığı… aramanın usul ve kanuna aykırı olduğu ve ele geçen delillerin de hukuka aykırı delil niteliğinde olduğu anlaşılmıştır.” (CGK, 22.11.2022, 2021/429 E., 2022/725 K.)

“Zehirli Ağacın Meyvesi” Doktrini ve Sonuç

Türk ceza muhakemesi hukukunda benimsenen “zehirli ağacın meyvesi de zehirlidir” ilkesi uyarınca, hukuka aykırı bir arama işlemi neticesinde elde edilen her türlü bulgu (uyuşturucu madde, kaçak eşya vb.), suçun sübutuna bakılmaksızın “yasak delil” statüsündedir. Anayasa m. 38/6 ve CMK m. 206/2-a hükümleri, bu tür bulguların yargılamada hükme esas alınmasını açıkça yasaklamaktadır.

Sonuç olarak, arama kararlarının zaman bakımından uygulanmasındaki titizlik, sadece teknik bir ayrıntı değil; hukuk devletinin, bireyin temel haklarını keyfi müdahalelere karşı koruma altına almasının bir tezahürüdür. Kararda belirtilen vaktin dışına çıkılarak yapılan her türlü icraat, maddi gerçeğe ulaşılsa dahi adil yargılanma hakkını zedeleyecek ve beraat sonucunu doğurabilecektir.