Kamulaştırmasız el atmada tazminat
İdare, taşınmazınızı kamulaştırma yapmadan yol, park, okul gibi bir kamu hizmetine fiilen kullanmışsa ya da imar planıyla uzun süre kamu alanına ayırıp kullanmanızı engellemişse, taşınmazın bedelini dava yoluyla isteyebilirsiniz. Hangi kuralların uygulanacağı el atmanın tarihine ve fiili mi hukuki mi olduğuna göre değişir.
Fiili el atma ve hukuki el atma
- Fiili el atma: İdarenin taşınmaza yol, kanal, boru hattı, bina gibi bir yapı yapması ya da taşınmazı fiilen kullanması.
- Hukuki el atma: Taşınmaza fiziksel olarak dokunulmasa da imar planında umumi hizmet alanına ayrılması ve uzun yıllar kamulaştırılmaması nedeniyle malikin mülkiyet hakkının özünün kullanılamaz hale gelmesi.
9.10.1956 – 4.11.1983 arasındaki el atmalar
Bu dönemde gerçekleşen el atmalar için Kamulaştırma Kanunu geçici 6. maddesindeki özel usul uygulanır:
- Dava açmadan önce idareye başvurmak ve uzlaşma aşamasını tamamlamak dava şartıdır.
- Uzlaşma sağlanamazsa uzlaşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren üç ay içinde bedel tespiti davası açılır.
- Harç ve vekâlet ücreti maktu olarak belirlenir; bedel kanuni faiziyle taksitler halinde ödenebilir.
4.11.1983 sonrasındaki el atmalar
Bu döneme ilişkin geçici 7. madde Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Yargıtay uygulamasında bu el atmalarda taşınmazın değeri emsal karşılaştırmasıyla belirlenip idareden tahsiline, taşınmazın idare adına tesciline karar verilmekte; vekâlet ücreti de nispi olarak hesaplanmaktadır.
İmar planından kaynaklanan (hukuki) el atma
Kamulaştırma Kanunu ek 1. madde, umumi hizmet alanına ayrılan taşınmazlar için idareye plandan itibaren beş yıl içinde kamulaştırma veya planı değiştirme yükümlülüğü getirir. 7421 sayılı Kanun’la bu maddeye eklenen ve bu davalarda adli yargıyı görevli kılan cümle, Anayasa Mahkemesinin 16.01.2025 tarihli kararıyla iptal edilmiş; iptal kararı 30.04.2025’te Resmî Gazete’de yayımlanmış ve dokuz ay sonra yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle hukuki el atma davalarında hangi yargı yerine ve hangi usulle başvurulacağı dava tarihine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Davada istenebilecekler
- Taşınmazın dava tarihindeki değeri (bilirkişi incelemesiyle, emsal satışlara göre)
- Bedelin ödenmesi karşılığında taşınmazın idare adına tescili
- Tarım arazisi ve arsa ayrımı, imar durumu, yola cephe gibi değeri etkileyen tüm özellikler
İlgili mevzuat ve kararlar
- 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu geçici m. 6, ek m. 1
- Anayasa Mahkemesi, 13.11.2014, E. 2013/95, K. 2014/176 (geçici 7. maddenin iptali)
- Anayasa Mahkemesi, 16.01.2025, E. 2024/135, K. 2025/20 (ek 1. maddeye 7421 ile eklenen cümlenin iptali)
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2025/4567, K. 2025/12935, T. 15.10.2025
Sık sorulan sorular
- Taşınmazım yıllar önce yola gitti; hâlâ dava açabilir miyim? Kamulaştırmasız el atmada bedel talebi yerleşik uygulamada uzun süre sonra da ileri sürülebilmektedir; ancak el atma tarihi uygulanacak usulü belirler, bu yüzden önce tapu ve imar kayıtları incelenmelidir.
- Hisseli taşınmazda tek başıma dava açabilir miyim? Her paydaş kendi payı oranında bedel isteyebilir.
- Bedel ne zaman ödenir? Kesinleşen kararla birlikte idareden tahsil edilir; 1956–1983 dönemi el atmalarında kanun taksitli ödemeye izin verir.
Önemli Not: Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlı olup, hukuki tavsiye veya danışmanlık teşkil etmemektedir. Her somut olay kendi özel şartları içinde değerlendirilmelidir. Hak kaybına uğramamak adına bir avukattan profesyonel hukuki danışmanlık alınması önemle tavsiye olunur. Bu metindeki bilgilerin kullanımından doğabilecek hukuki sorumluluk kabul edilmemektedir.
TÜM YAZILARA DÖN